In België zit transparante democratie verscholen achter vzw’s, achterkamer- en vriendjespolitiek

In België zit transparante democratie verscholen achter vzw’s, achterkamer- en vriendjespolitiek

Delen op

Corruptie zal er altijd zijn, maar men kan die wel drastisch terugdringen. Corruptie niet uit te roeien want het is de smeerolie van de maatschappij, mits met mate toegepast. Alle partijen maken er zich schuldig aan, maar de Parti Socialiste (PS) van Elio Di Rupo lijkt toch de kroon te spannen in Belgenland. Door een voortdurende resem aan schandalen in de laatste decennia is daardoor het wantrouwen dat de politieke dienstverleners tegemoet slaat  groter dan ooit en niet zonder grond. Het gevolg daarvan is dat het geloof in de democratische waarden op hun grondvesten davert en is het vertrouwen in de “politiek” voor veel mensen volledig zoek is.

De Tijd schreef een zeer verrijkend artikel: “Stinkende walmen uit PS-staat Brussel”, dat de stinkende achterkamertjespolitiek blootgeeft. Het schandaal rond Samusocial legt een verdoken PS-staat bloot in Brussel-stad. Een waar riolenstelsel van vzw’s waaruit nu stinkende walmen opborrelen. Niet enkel in Brussel maar in vele steden en gemeenten wordt vlijtig gewerkt met vzw’s om transparantie te fnuiken en achterkamertjespolitiek te laten zegevieren. Jammer genoeg vind men deze “Brusselse werkwijze met vzw’s” terug in bijna alle steden en gemeenten van dit land…

 

“Stinkende walmen uit PS-staat Brussel”

Het schandaal rond Samusocial legt een verdoken PS-staat bloot in Brussel-stad. Een waar riolenstelsel van vzw’s waaruit nu stinkende walmen opborrelen.

De garderobe van Manneken Pis is ondergebracht in een vzw. De stadswachten in de Brusselse straten werken voor een vzw. De uitbating van de expohallen op de Heizel behoort toe aan een vzw, net als de realisatie van het bloementapijt op de Grote Markt. Zelfs de schoolmaaltijden werden tot twee jaar geleden geleverd door een vzw. Wie de macht van de PS in de stad Brussel wil begrijpen, moet kijken naar het spinnenweb van verenigingen zonder winstoogmerk die onder, boven en naast het stadsbestuur hangen.

Hoe zit dat kluwen in elkaar? De vraag is meer dan ooit aan de orde nu burgemeester Yvan Mayeur (PS) ontslag heeft genomen, nadat is gebleken dat hij net zoals de voorzitster van het Brusselse OCMW jaarlijks zo’n 17.000 euro bijverdiende als bestuurder bij Samusocial, een vzw die in de hoofdstad opvang voor daklozen organiseert. Mayeur is weg als burgemeester, maar de discussie over een nieuwe politieke cultuur in Brussel-stad is meer dan ooit opengebarsten.

In zekere zin is Brussel zoals iedere Vlaamse gemeente. De stad heeft bepaalde diensten, zoals watervoorziening of energie, uitbesteed aan intercommunales. Andere taken, zoals het organiseren van feesten of het runnen van ziekenhuizen, zijn ondergebracht in vzw’s. En ook Brussel heeft haar sociale huisvestingsmaatschappijen en grondmaatschappijen, die onroerend goed verhuren en verkopen. Vaak betekent in de raad van bestuur van die instellingen zetelen een mooie bijverdienste.

Hart van de macht
Maar op één punt is Brussel niet zoals andere steden. De Franstalige partijen hebben er door de jaren hun macht uitgebouwd via politiek gestuurde vzw’s. Weinig toeristen zullen het beseffen, maar als ze langs het Atomium lopen, wandelen ze voorbij het hart van de politieke macht in de hoofdstad. De voor het Brussels stadsbestuur belangrijkste vzw’s zijn daar, aan de Heizel, gevestigd. Het is een traditie die teruggaat tot Paul Vanden Boeynants, die voorzitter was van een op de Heizel gevestigde vzw met de vaag klinkende naam Association pour la promotion internationale. De vzw’s spelen een van de rollen die ook intercommunales in Vlaanderen vervullen: malcontente politici tenminste financieel tevreden houden.

‘De vzw’s zijn een landingsplek voor lokale politici van de tweede en derde garnituur. Ze vormen een bewust opgetrokken rookgordijn waar de democratische controle van de gemeenteraad volledig afwezig is’, bevestigt Bianca Debaets (CD&V), die staatssecretaris is in de Brusselse regering, maar in de stad Brussel oppositie voert. ‘Schoon schip maken in Brussel begint met een serieuze wiedbeurt in de beheersstructuren van de stad’.

Wieden is makkelijker gezegd dan gedaan, want de vzw-structuur in Brussel is vergelijkbaar met het kluwen aan intercommunales in Wallonië. Ze vormen de machtsbasis van de PS. Daarom ook blijken die instellingen meer dan alleen maar een landingsplek voor de mindere politieke goden. Aan de top van de piramide staan de PS-toppers zelf.

Het overzicht van wie de belangrijke organisaties in Brussel voorzit, levert een interessant triumviraat op: ex-burgemeester Yvan Mayeur, zijn voorganger Freddy Thielemans en Philippe Close, die in 2014 net niet burgemeester werd en nu alsnog zijn politieke droom verwezenlijkt. Zij verdeelden de vzw-koek al jaren netjes onder elkaar, zodat ze hun eigen territorium hadden.

Thielemans, die op dit moment zwaar ziek is, werd na de vorige lokale verkiezingen voorzitter van de vzw Atomium. Dat stelde hem naar verluidt in staat om zijn burgemeesterswedde en auto met chauffeur – en de beruchte nummerplaat BXL-033 – te behouden.

Close is voorzitter van ‘Tentoonstellingspark van Brussel’, een vzw met 37 miljoen euro omzet die de expo-hallen op de Heizel, de concertzaal Paleis 12 en vanaf deze zomer ook het Koninklijk Circus in hartje Brussel runt. Hij zit ook andere vzw’s voor evenementen, handelsbeurzen en feesten voor, zoals Fire-Starter en Foire Internationale de Bruxelles. In die laatste functie volgde hij Thielemans op.

Mayeur is dan weer voorzitter van ‘Brussels Major Events’, de vzw die onder meer de Kerstmarkt en Brussel Bad organiseert. Hij volgde Close op in die functie. Hij zit ook Bravvo voor, de vzw die de Brusselse stadswachten aanstuurt. Daar volgde hij Thielemans op.

Close wordt nu burgemeester van Brussel, maar of hij de best geplaatste socialist is om de augiasstal uit te mesten, is maar de vraag. Hij is de mandatenkoning van Brussel. En hij blijkt de lucratiefste postjes te bezetten. De vzw’s op de Heizel die hij leidt, staan geboekstaafd als die met de best betaalde postjes. Daar worden in politieke kringen in de hoofdstad ook geen doekjes om gewonden. ‘Close kreeg een smak geld, als troostprijs voor de gemiste burgemeesterssjerp.’

Close werkt graag samen met de tweelingbroers Delforge, het ‘golden-boysduo’. In het Brusselse kluwen valt op dat zij sleutelposten innemen in de vzw-structuur die onder Close ressorteeert. Denis Deforge duikt op in ‘Tentoonstellingspark van Brussel’ (Brussel Expo), Gilles Deforge bij de vzw Atomium. Jong en intelligent. Zij zijn de zaakvoerders van de vzw-staat van de PS in Brussel.

Voor de oppositiepartijen Groen en de N-VA is Close niet de juiste man op de juiste plaats. ‘Oude wijn in nieuwe zakken’, reageerden de groenen én de Vlaams-nationalisten op de wissel van de macht in het Brusselse stadhuis. ‘Alle schimmige constructies moeten eruit’, zegt Bart Dhondt, gemeenteraadslid voor Groen in Brussel-stad. ‘Philippe Close staat evenzeer als zijn voorganger symbool voor achterkamerpolitiek en een gebrek aan transparantie. Zijn aanduiding is niet meer dan een voortzetting van de oude politieke cultuur’, hekelt gemeenteraadslid Johan Van den Driessche (N-VA).

Door de jaren is vrijwel alles in Brussel in vzw’s ondergebracht: de stedelijke zwembaden, de musea, de theaters, de garderobe van Manneken Pis, de folklore rond het jaarlijkse planten van de ‘Meyboom’ en de concertzaal Het Koninklijk Circus. Dat levert de lokale politici hun voordeeltjes op. In Het Koninklijk Circus zijn er voorbehouden plaatsen voor de leden van het stadsbestuur. De uitbating van de concertzaal is vorig jaar via een troebele procedure toegewezen aan ‘Tentoonstellingspark van Brussel’, waar Close voorzitter is.

Soms zijn de juridische structuren logisch, soms veel minder. Zo biedt het Brussels Hoofdstedelijk Gewest informaticadiensten aan de negentien Brusselse gemeenten aan. De stad Brussel weigert die dienstverlening en heeft haar eigen IT-dienst GIAL, voluit Centre de Gestion Informatique des Administrations Locales. Die draait met 120 mensen een omzet van een kleine 30 miljoen euro, beheert zo’n 8.000 computers voor de stad Brussel en verwante instellingen en is zelf ondergebracht in een aparte vzw.

Taalwetgeving
Waarom? Sommigen beweren dat een vzw destijds toeliet de taalwetgeving in Brussel te omzeilen, maar anderen zeggen dat er bij GIAL op dit moment wel degelijk Nederlandstaligen werken. Een ander argument is dat het makkelijker is in een vzw de strenge en dure regels voor ambtenaren te omzeilen zonder de vakbonden voor het hoofd te stoten. Maar het allerbelangrijkste argument lijkt ook hier weer te zijn dat de PS – en in tweede orde de MR – aan de touwtjes kon trekken, aan cliëntelisme kon doen, aan politieke zelfbediening, en dat allemaal zonder lastige pottenkijkers.

Gemeenteraadslid Van den Driessche kan ervan meespreken. Vanop de oppositiebanken heeft hij zijn tanden stukgebeten op de vele Brusselse vzw’s die in deze legislatuur al de revue zijn gepasseerd. ‘Telkens kreeg ik alleen de informatie die de meerderheid wilde geven. Je krijgt nooit volledige transparantie. Het is zelfs volstrekt onduidelijk hoeveel vzw’s de stad Brussel telt. Of hoeveel mensen politiek benoemd zijn. Voor mezelf heb ik eens een ruwe optelsom proberen te maken, en toen kwam ik algauw aan 1.200 politieke postjes in alleen al de raden van bestuur van de vzw’s, nv’s, cultuurinstellingen en intercommunales die verbonden zijn met de stad Brussel’, aldus Van den Driessche.

Samusocial
Het ironische aan de discussie die door Samusocial is losgebarsten, is dat die vzw eigenlijk net buiten dat stadskluwen valt. Ze is een privé-initiatief dat wordt gerund door PS-politici, die daarvoor vooral van het Brussels Gewest en de federale overheid subsidies krijgen, maar niet van de stad. De enige link met ‘1000 Brussel’ zijn de twee bestuurders die er het meeste zitpenningen opstreken: voormalig burgemeester Yvan Mayeur en OCMW-voorzitster Pascale Peraïta (PS).

De regering-Michel besliste gisteren een regeringscommissaris naar de Brusselse daklozenorganisatie te sturen om er de uitgaven van de voorbije vijf jaar tegen het licht te houden en na te gaan welk geld gebruikt werd om dure zitpenningen te betalen. Het Brussels parket is ook een vooronderzoek gestart, want de vraag is of Mayeur en Peraïta iets illegaals gedaan hebben door een riant vergoedingssysteem voor zichzelf in elkaar te boksen.

De Brusselse gewestregering wil dan weer alle vzw’s en de bijbehorende mandaten van alle Brusselse gemeenten in kaart brengen. Alle gemeenten werken daaraan mee, behalve de stad Brussel en het Brusselse OCMW, luidt het in Brusselse regeringskringen. ‘Zij weigeren.’

De reden? De stad Brussel – die een jaarlijks budget van iets minder dan 1 miljard euro bestiert – zou zichzelf zien als een stadstaat binnen het Brussels Gewest, dat een budget van zo’n 4 miljard heeft. Dat in de PS zowel de Brusselse minister-president Rudi Vervoort als zijn voorganger Charles Picqué publiekelijk suggereerden dat Mayeur moest opstappen, maar in Brussel-stad niemand bij de PS dat pleidooi herhaalde, illustreert de spanningen tussen beide entiteiten. Sinds de oprichting van het Brussels Gewest in 1989 werd de regering trouwens maar drie jaar geleid door een politicus uit Brussel-stad: de liberaal Xavier de Donnea (2000-2003).

Stinkende potjes
De PS-afdeling van Brussel stad mag dan wel vinden dat de rest van de partij zich niet te veel te moeien heeft, toch gaat de affaire-Samusocial over meer dan de hoofdstad. Ze dreigt de PS in heel het Brussels Gewest en zelfs heel Franstalig België te besmetten.

De kans dat er nog stinkende potjes opengaan, is niet ondenkbaar. Dat bleek ook bij de Publifin-affaire in Wallonië, die de hele Parti Socialiste meesleurde. Na de val van Mayeur valt niet uit te sluiten dat er rekeningen worden vereffend tussen de PS-clans. Dat de grote Brusselse PS-baas Laurette Onkelinx gelooft dat het volstaat om Mayeur opzij te zetten om weer over te gaan tot de orde van de dag, kan daarom wel eens een misrekening zijn.

Zeker omdat er iets veranderd is sinds het Agusta-schandaal en de affaires rond de socialehuisvestigingsmaatschappij La Caroloregienne in 2005, toen PS-voorzitter Elio Di Rupo met ingehouden woede speechte: ‘J’en ai marre des parvenus’. In de jaren 90 en in 2005 hadden Franstalige linkse kiezers niet al te veel alternatieven voor de PS, of ze moesten plots christelijk of groen worden. Maar nu staat er met de PTB/PVDA een geloofwaardige arbeiderspartij ter linkerzijde van de PS.

Verontwaardiging
Geef het geld terug aan de daklozen, is de simpele boodschap van de extreemlinkse PTB. Ze speelt daarmee perfect in op de publieke verontwaardiging. Als blijkt dat politici zichzelf bedienen, is de publieke opinie ongenadig en niet geneigd om te vergeten of te vergeven. Zelfs N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft dat mogen ondervinden, toen de bom barstte over de riante schnabbels van Kamervoorzitter Siegfried Bracke (N-VA) bij Telenet. Het heeft de N-VA zware schade toegebracht, het is een smet die nog steeds aan de partij kleeft.

In Wallonië wordt maanden na het uitbarsten van de Publifin-affaire ook nog altijd schande gesproken over hoe de socialisten in de kas hebben gezeten, terwijl elke man met de pet het gevoel heeft dat hijzelf heeft moeten inleveren. Voor wie? Voor wat?

Dat socialistische kopstukken er in Brussel blijkbaar geen moeite mee hadden om te graaien in de kas van een organisatie voor de opvang van daklozen is zo mogelijk nog erger dan wat bij Publifin is gebeurd. De impact van de Samusocial-affaire dreigt daarom nog veel verwoestender te worden voor de Parti Socialiste dan de Publifin-kwestie.

Partijvoorzitter Elio Di Rupo ziet al enige tijd met lede ogen aan hoe zijn PS water maakt. En hij lijkt als ‘mort vivant’, zoals De Wever hem onlangs wegzette, niet bij machte het tij te keren. Integendeel, de ex-premier lijkt veeleer het probleem dan de oplossing. Intern klinkt er steeds meer gemor, want sinds zijn doortocht in de Wet-straat 16 heeft Di Rupo heel zijn partij opgezadeld met een geloofwaardigheidsprobleem, waar de PTB van profiteert. De graaicultuur in Brussel komt daar bovenop.

Roetsjbaan
In de peilingen zit de PS al enige tijd op een roetjsbaan naar beneden. In 2010 was ze nog goed voor 37 procent van de stemmen in Wallonië. Bij de vorige verkiezingen was dat nog 32 procent. In een peiling van de openbare omroep RTBF en de krant La Libre eind november vorig jaar was de PS al weggezakt naar 25 procent. Dat was vlak voor het uitbreken van het Publifin-schandaal. Uit de jongste peiling van RTBF en La Libre bleek dat Di Rupo en co. verder kelderden naar 20,3 procent, waardoor ze de communistische PTB moesten laten voorgaan als tweede partij van Wallonië.

In Brussel gaat het tot nader order minder hard. Daar leidt de PS nog in de peilingen, gevolgd door de liberale MR en de PTB. Die laatste is er volgens de jongste peilingen goed voor 14 procent van de stemmen. Maar dat was dus voor Samusocial.

Een blik op de buurlanden leert bovendien dat als het slecht gaat, het heel snel nog slechter kan gaan. In Nederland hield de PvdA in de verkiezingen eerder dit jaar nog negen van haar 38 zetels over. In Frankrijk voorspellen de peilingen dat de PS in de twee verkiezingsrondes voor het parlement deze maand tot negen op de tien van haar zetels kan kwijtspelen. Het zou niets meer of minder dan het einde van een tijdperk betekenen.

Leeft bij de Belgische PS het besef dat het licht snel helemaal kan uitgaan? Dat Samusocial die ene affaire te veel kan zijn en de PS-staat een failed state wordt? ULB-politoloog Pascal Delwit vreest van niet. ‘De Parti Socialiste is verzand in de cultuur van een machtspartij die denkt dat ze onmisbaar is en die zich nooit aan de uitdagingen van het moment heeft aangepast’, schreef hij deze week in een opiniestuk. ‘Vandaar haar onvermogen om te reageren op wat nu gebeurt, op de gevolgen te anticiperen en er lessen uit te trekken.’

Het deksel is van de beerput. Maar niemand die eraan denkt de put zelf te reinigen.

 

Bron: De Tijd

Lees ook: In het zog van 40+ jaar corrupte socialisten

1 REACTIE

  1. De context: België is 15de minst corrupte land ter wereld, en de laatste 15 jaar elk jaar 1 plaats hoger in de rangschikking. Deze kennis zet het ineens in een ander daglicht, nee? Niet dat het niet nog beter kan, zo blijkt. Maar we zijn niet slecht bezig.

Reageer